Alfabetik Sözlük

Oral Medicine


"Ağız; sağlığın veya hastalığın aynasıdır., Bir gözcü ya da erken uyarı sistemidir. Vücudun giriş noktası olduğu için, bakteri, virüs, parazit ve mantar gibi istilacı aktörlere karşı daimi bir bariyer vasıtasıyla mücadele eder. Şeker hastalığı, eklem iltihabı, osteoporoz ve AIDS gibi birçok sistemik hastalıklar gibi, sistemik hastalıkların tedavileri de ağız dokularını etkileyebilir. "


Oral tıp ve patolojinin bu bölümü çürük ve dişeti hastalıklarından ziyade ağızda oluşan yaygın enfeksiyonlar ile ilgilenir. Beş ana başlığa ayrılır: 
 

A. Ağız enfeksiyonları: Bakteriyel, viral ve mantar 
B. Ağızdaki kabarcık lezyonları
C. Koyu renkli pigment lezyonları
D. Beyaz benekler
E. Kanser öncesi lezyonlar 


 

A. Ağız enfeksiyonları
1. Diş çürüğü ve dişeti hastalığı haricinde ne tür bakteriyel ağız enfeksiyonlarından haberdar olmalıyım?
2. Bakteriyel enfeksiyonlar nasıl tedavi edilir?
3. Ağzı etkileyen viral enfeksiyonlar nelerdir?
4. Viral enfeksiyonlar nasıl tedavi edilir?
5. Ağzı etkileyen mantar enfeksiyonları nelerdir?
6. Pamukçuk  (kandidiyazis) nasıl tedavi edilir?
7. Aft veya aftöz ülseri nedir?
8. Aft nasıl tedavi edilir?

1. Diş çürüğü ve dişeti hastalığı haricinde ne tür bakteriyel ağız enfeksiyonlarından haberdar olmalıyım?
♦ Diş çürüğü ve dişeti hastalıkları dışındaki bakteriyel enfeksiyonlar ender de olsa oluşabilir:

  • Kızıl humma dil veya yanakları etkileyebilir.

Erken aşamalarında tipik olarak çilek veya frambuaz renkte bir dil görülür.
Ağzın geri kalan kısımları ve boğaz da etkilenir.

  • Frengi ve tüberküloz hastalıkları da ağız dokularını etkiler.

 


2. Bakteriyel enfeksiyonlar nasıl tedavi edilir?
Doktorunuz tarafından yapılan muayenede, gerekli görülürse ek tetkikler istenebilir ve enfeksiyonu tedavi edici ilaçlar verilir. 

3. Ağzı etkileyen viral enfeksiyonlar nelerdir?
Uçuk;  herpes simpleks virüsü tarafından meydana gelir ve bulaşıcıdır.

  • Ağıza yayılmış ve ağrı yapan ülserler ile kronik bir enfeksiyondur.
  • Ülserlerin içi beyaz, kenarları kırmızı hale ile çevrilidir.
  • İlaç tedavisi ile lezyonların bir süre için kaybolmaları sağlansa da yeniden belirirler. 
  • Yakın fiziksel temas ile yayılırlar.
  • Ana rahmindeki bebekler hamilelik veya doğum sırasında annelerinden uçuk kapabilirler.
  • Bağışıklık sistemleri zayıf olan kişilerde uçuk daha ağır seyreder ve uzun süreli tedavi gerekebilir.


♦ Dudakta bulunan uçuklara da uçuk virüsü neden olur. 
♦ Kızamık döküntüleri ağız içinde, çevresi kırmızı hale ile çevrelenmiş küçük beyaz noktalar olarak belirebilir.
♦ Ağız içinde suçiçeği kabarcıklarına da rastlanmıştır. 
♦ Öpme (bulaşıcı mononucleosus) esnasında oluşan ülserler, herpes ülserlerine benzeyebilirler. 

4. Viral enfeksiyonlar nasıl tedavi edilir?
♦ Viral ( virüs yoluyla bulaşmış) bir enfeksiyon için herhangi bir tedavi yoktur, bu nedenle belirtilerin tedavi edilmesi gerekir. 

  • Alkol ve antiseptik ilaçlar, lokal anesteziler uçuğun üzerindeki bakteri enfeksiyonunun gelişmesini engeller,
  • Birçok vakada viral enfeksiyon 10 ile 14 gün arası sürer. 

 


5. Ağzı etkileyen mantar enfeksiyonları nelerdir?
 Pamukçuk (kandidiyazis olarak ta adlandırılır) en yaygın ağız mantar enfeksiyonlarıdır.
Soyulduğunda  kırmızı, kanlı bir bölge bırakan beyaz lekeler olarak belirir,
 

 

6. Pamukçuk (kandidiyazis) nasıl tedavi edilir?
♦ Antibiyotik ve hafif antiseptik ağız gargaraları ile tedavi edilir.
♦ Enfeksiyonun yinelememesi için her kullanımdan sonra diş fırçası değiştirilmelidir.
 


7. Aft veya aftöz ülseri nedir?
♦ Birçok büyüklükte olabilen ağrılı bir ülserdir ve tek olarak veya birden fazla belirebilir.

  • Nedeni tam olarak bilinememektedir ancak stres ve virüslerin rol oynayabileceği düşünülmektedir.
  • Bu yuvarlak, ağrılı ve yüzeysel ülserler birkaç günden birkaç aya kadar sürede tekrarlar.
  • Ülserlerin çapı 5mm den azdır.
  • Ağız içinde sıklıkla yanak ve dudak mukozasında, ağız tabanında veya dil kenarında oluşan kırmızı hale ile çevrili gri/beyaz ağrılı lezyonlardır.
  • İyileşme süresi 10 ile 14 gün civarındadır.


 

8. Aftlar nasıl tedavi edilir?
♦ Bu koşullar çoğu durumda 10-14 gün içinde kendiliğinden iyileşir.

  • Koruyucu kremler ve ağrı kesiciler lezyonlara doğrudan uygulanır. Genellikle sadece ağrı kesiciye gerek duyulur.
  • Bazen doktorunuz streoid kullanmanızı önerebilir. 
  • Klorhex ağız gargaralarının faydası olabilir.
  •  

Aft (canker sores) ile uçuk (fever blisters, cold sores) arasındaki farklar:
Aft ile uçuk genellikle aynı belirtileri gösterdikleri için birbirleri ile karıştırılabilmektedir. Ancak aralarında birçok temel farklılık vardır:
Aft:
1. Kesinlikle ağız içersinde oluşur.
2. Bulaşıcı değildir.
3. Aftın oluşmasına virüsler neden olmaz.


Uçuk: 
1. İçi su toplamış küçük kabarcıklar (blisters) şeklinde başlar.
2. Nadiren ağız içerisinde olsalar da genellikle ağız dışında meydana gelirler. Aft ağız içerisinde tüm bölgelerde olabilmesine karşın uçuk genellikle ağız içerisinde damak tavanı gibi hareketsiz bölgeleri tutar.
3. Bulaşıcıdır.
4. Virüsler tarafından meydana getirilir.

 

 


B. Ağızdaki içi su toplamış kabarcık lezyonları: 


1. Blister (kabarcık) türü lezyonlar nelerdir?
2.  vesikül (kese) ile kabarcık arasındaki fark nedir? 
3. Ağızda yaygın olarak karşılaşılan kabarcık türleri nelerdir?
 


1. Kabarcık (Bilster) türü lezyonlar nelerdir? 
Bu lezyonlar, farklı büyüklüklerde ve yanakların iç yüzeylerinde bulunan kabarcık ve keselerdir.  Bazen patlayarak açık yaralar haline dönüşürler.

 

2. Vesikül ile kabarcık arasındaki fark nedir?
Vesiküller sadece birkaç mm büyüklüğünde küçük keselerdir.  Kabarcıklar vesiküllere kıyasla daha büyüktür. Her ikisi de kabarcıktır.

 

3. Ağızda yaygın olarak karşılaşılan kabarcık türleri nelerdir?
Kabarcık lezyonları çok yaygın değildir. Aşağıda oluşabilecek bazı lezyon türleri yer almaktadır:  


♦ Pemphigus ( cilt üzerinde kabarcıklı sivilceler çıkması) kronik bir cilt hastalığıdır, ağız içinde de görülmektedir.

  • Orta yaşlarda bağışıklık sistemi problemleri ile ilişkili olarak belirir.
  • Steroid ilaçların kullanıldığı uzman tedavisi gerektirir.

Pemfigoid cilt sorunları ile ilişkili değildir.

  • Aynı zamanda gözleri de etkiler.
  • Yaygın görülen iltihaplı bir lezyondur. Erozif ( aşınmış) veya ülserleşmiş şekilleri kanser öncesi belirtiler olabilir.
  • Uzman tarafından uygulanacak streoid tedavisi gerektirir.


Lichen Planus Liken hastalığı

  • Yetişkin kadınlarda, erkeklere nazaran daha yaygın görülür.
  • En çok, yanağın iç yüzeyinde dantel görünümlü kabarık beyaz alanlar olarak görülür.
  • Bu durumun erozif ( aşınmış) veya ülserleşmiş şekilleri enderdir ancak kanser öncesi belirtiler olabilir.
  • Genellikle iyi huyludur ve lökoplakiye’ye benzemez.


♦ Lichen planus
Erythema Multiforme:  Çok şekilli Kızarıklık

  • Ağız içinin yanı sıra ciltte de oluşabilir. 
  • Belirli bir ilaç ve bağışıklık sistemi problemleri ile ilişkilidir, genellikle genç erkeklerde görülür.
  • Belirtilerinin bir uzman tarafından tedavi edilmesi gerekmekle birlikte nedenini bulmak genellikle zordur. 


 

C.Ağızdaki koyu renkli pigment lezyonları:
Ağızda fark edilen tüm koyu renkli pigment lezyonlarını dişhekiminize göstermelisiniz. 
 

1. Dişetlerimde görülen koyu kahverengiden siyaha doğru lekeler nelerdir?
2. Amalgam dolgular dişetlerinde siyah lekeler oluşmasına neden olur mu?
3. Amalgam dövmeler giderilebilir mi?
4. Ağız içerisindeki siyah benler tehlikeli midir?
5. Habis tümörler ağız içinde oluşur mu?
6. Dudağımı ısırdığım yerde oluşan koyu mavimsi-siyah renkteki nokta oluşumu nedir?
7. Ağız içinde pigmentasyona neden olan diğer etkenler nelerdir?
8. Dili siyah ve tüylü bir görünüşe ne dönüştürebilir?

 

1. Dişetlerimde görülen koyu kahverengiden siyaha doğru lekeler nelerdir?
Bu koyu, pigmentli bölgeler genellikle ciltte yer alan ve koyu renk ten rengini sağlayan melanin hücreleri ile ilişkilidir.
Melanin aynı zamanda koyu tenli kişilerin dişetlerinde de bulunur.

 

2. Amalgam dolgular dişetlerinde siyah lekeler oluşmasına neden olur mu?
Amalgam yanlışlıkla dişetine geçtiğinde amalgam dövmesi olarak adlandırılan siyah renkte lekeye neden olur.
Bu durum koyu renkli lokal pigmentasyonun en yaygın şeklidir.

 

3. Amalgam dövmeler giderilebilir mi?
Evet, amalgam dövmeleri cerrahi işlem ile giderilebilir.

4. Ağız içerisindeki siyah benler tehlikeli midir?
 “Naevi” olarak adlandırılan bu koyu renkli bölümler genellikle zararsızdır ancak dişhekiminiz tarafından kontrol edilmelidir.

 


5. Habis tümörler ağız içinde oluşur mu?
Bu tip tümörler çok ender oluşur ancak hayati tehlike taşır.
Genellikle çok koyu renkte ve düzensiz bir görünümleri vardır, hızlı bir şekilde büyürler. 
 


6. Dudağımı ısırdığım yerde oluşan koyu mavimsi-siyah renkteki nokta oluşumu nedir?
Yara bere türünden bir oluşum veya kan oturması (hematom) olabilir. Kısa sürede geçer.


 

7. Ağız içinde pigmentasyona neden olan diğer etkenler nelerdir?
Yiyecekler, ilaçlar, bazı kan hastalıkları ve endokrin problemleri ağız pigmentasyonuna ( hücrelerin renklenmesine) neden olabilir.

 

8. Dili siyah ve tüylü bir görünüşe ne dönüştürebilir?
Kulağa çok kötü gelse de genellikle iyi huylu ve nihayetinde geçecek bir durumdur.  Antibiyotik tedavisi ile bir bağlantısı olabilir.


 

D. Ağızdaki beyaz lekeler: 
1. Ağzımdaki beyaz lekelerin nedeni sigara kullanmam olabilir mi?
2. Damağımda, gri veya beyaz taban üzerinde yer alan çok sayıdaki kırmızı nokta için ne yapılabilir? 
3. Lökoplaki nedir?
4. Tütün çiğneyenlerin ağızlarında görülen beyaz lekeler nelerdir?
5. Lichen planus nedir?
6. Bazen yanağın içinde görülen beyaz süngersi leke nedir?
7. Oluşabilecek başka beyaz lezyonlar nelerdir?
8. Ağzımdaki beyaz lekelerden endişelenmeli miyim?
 


1. Ağzımdaki beyaz lekelerin nedeni sigara kullanmam olabilir mi?
Damak, dil ve yanak içlerinde oluşmuş beyaz lekelerin sebebi sigara kullanımı, özellikle de pipo kullanımı olabilir.

  • Bu durum sigara kullanıcılarının keratozu olarak adlandırılır. 
  • Sigarayı bıraktığınızda bu lekeler kaybolabilir, ancak bu lekeler kanserojen olabilir.


2. Damağımda, gri veya beyaz taban üzerinde yer alan çok sayıdaki kırmızı nokta için ne yapılabilir? 
Sigarayı bıraktığınızda bu noktalar veya kabarcıklar geçecektir.
Bu durum stomatitis nicotina ( nikotin iltihabı) olarak adlandırılır ve sebebi sigara içilmesidir. 

 

3. Lökoplaki nedir?
Lökoplaki, mukozanın silinemeyen beyaz renkteki değişikliğidir. 
Yanakların iç kısımlarında, ağız tabanında veya dilin altında oluşabilir. Durumuna ( dil, yanak, damak vs.) ve üst yüzey özelliğine bağlı olarak leukoplakia dejenere olabilir, bu nedenle kanser öncüsü bir hastalık olarak nitelenir. Deneme eksizyonu ile risk derecesi açıklığa kavuşturulur.
 


4. Tütün çiğneyenlerin ağızlarında görülen beyaz lekeler nelerdir?
Yanak ile dişeti arasında tutulan çiğneme tütünün, neden olduğu bir lökoplaki biçimidir, kanserojen olabilir.

 

5. Lichen planus nedir?
Bu durum yetişkin kadınlarda, erkeklere nazaran daha fazla görülür.

  • En çok ağızdaki mukozada görülen bir cilt hastalığıdır. Genellikle dilde ve gingival damakta yanak mukozası çok farklı şeklilerde beyaz değişikliğe uğrar.  Sebepleri bilinmemektedir.
  • Bu durumun erozif veya ülserleşmiş hali nadirdir ancak kansere dönüşebilir.
  • Genellikle iyi huylu bir durumdur ve leukoplakia ile aynı değildir.


 

6. Bazen yanağın içinde görülen beyaz süngersi leke nedir?
“White Spongy Naevus” beyaz süngersi leke olarak adlandırılır. 

  • Kalıtsaldır.
  • İyi huyludur ve genellikle tedavi gerektirmez.


 

7. Oluşabilecek başka beyaz lezyonlar nelerdir?
Beyaz lezyonlar: 

  • Aspirin gibi ilaçların kimyevi olarak yakması,
  • Pamukçuk gibi enfeksiyonlar,
  • Tüm bedeni etkileyen bazı hastalıklar nedeniyle oluşabilir. 


8. Ağzımdaki beyaz lekelerden endişelenmeli miyim?
Ağzınızdaki tüm beyaz lekeler doktorunuz veya dişhekiminiz tarafından muayene edilmelidir.

  • Ağzınızda beyaz lekeyi fark ettiğiniz anda zaman kaybetmeden dişhekiminize göstermeniz bu lekeler hakkında daha az endişe yaşamanıza sebep olacaktır. 
  • Ertelenen bir problem kendiliğinden geçmeyebilir ve kanserli olabilir.

 

E. Ağızdaki kansere dönüşebilen lezyonlar
1. Ağız sorunları kanserli hale dönüşebilir mi?
2. Kansere dönüşecek durumlar nasıl tedavi edilir?
 


1. Ağız sorunları kanserli hale dönüşebilir mi?
Hangi lezyonların habise dönüşeceğini tahmin etmek imkansız olmasa bile çok zordur. 
Bazı ağız sorunları diğerlerine oranla daha çok kanserli hale dönüşme riski taşır.
Bunlar: 

  • lökoplaki beyaz lekeleri 
  • Erozif liken planus.
  • Submukoz  fibrosis


 

2. Kansere dönüşecek durumlar nasıl tedavi edilir?
♦ Hücrelerde önemli herhangi bir değişiklik olup olmadığı kontrol edilir, bazı durumlarda kanserli hücreler cerrahi müdahale ile alınır.
Detaylı bilgi icin Oral kanserlere bakınız.

Önemli Not:
♦ Dişhekiminize düzenli olarak yılda iki kez kontrol için gitmeniz ve herhangi bir sorun ortaya çıktığında zaman kaybetmeden göstermeniz çok önemlidir.
♦ Bu bölümdeki tüm sorunlar dişhekiminiz tarafından teşhis ve tedavi edilmelidir.