Yetişkin Bilgi Merkezi

Yetişkinlerde Bruksizm (Diş Gıcırdatma)


"Bruksizm (diş gıcırdatma) genellikle uyku esnasında oluşan güçlü çene hareketlerinin neden olduğu çeneleri sıkma, dişleri gıcırdatma olayıdır. Bu duruma ses de eşlik etmektedir. Hatta hastalar bu sesten dolayı uykularından uyanıp durum sorgulaması yaparlar.”  


1. Bruksizm nedir?
2. Bruksizmin nedenleri
3. Bruksizmin Etkileri ve Belirtileri Nelerdir?
4. Bruksizm nasıl tedavi edilir?
Bruksizmin tedavisinde gece plaklarının faydaları
5. Dişhekiminiz dişlerdeki aşınmayı nasıl tedavi eder?

 

1. Bruksizm nedir?
♦ Bruksizm dişlerin bilinçsizce ve istemsiz olarak sıkılması ve gıcırdatılması alışkanlığıdır. Bunun anlamı; bireyin çoğu zaman dişlerini gıcırdattığının farkında olmadığı ve alışkanlığını durduramadığıdır.

2. Bruksizmin nedenleri:

Bruksizm toplumda ortalama her beş kişinden ikisinde bulunmaktadır. Psikolojik ve fiziksel birçok faktör bruksizmin nedeni olabilir. Bazı araştırmacılar bruksizmin dişler arasındaki kapanış ilişkisinin bozulmasından kaynaklandığını, bazıları santral sinir sistemindeki bir hastalığın neden olduğunu bazı araştırmacılar da bu iki nedeni de kapsayan çok yönlü bir problem olduğunu ileri sürmektedirler.
    
           

3. Bruksizmin Etkileri ve Belirtileri Nelerdir?

Dişlerin çiğneyici yüzünde oluşan aşınma: Dişlerin birbirleri ile sürtünmesi sonucunda oluşan aşınma tüm dişleri kapsayabilirse de özellikle ön dişlerde daha barizdir, dişler aşınmaya bağlı kısalırlar. Bu durum ciddi estetik problemlere ve hastanın çiğneme fonksiyonlarına zarar verir. Hastalar soğuk sıcak hassasiyetleri ve normal nefes alma durumlarında dahi ağrı hissedebilirler. Dişler basık hale geldiğinden, kuronun altında yer alan kremsi sarı dentin tabakası görünmeye başlar.

Dişlerde kırılma: Dişleri sıkma ve gıcırdatma sonucunda ön dişlerin köşelerinde arka dişlerin çıkıntılı kısımlarında mikro çatlaklar oluşur. Röntgen ile saptanamayan bu çatlaklar zamanla büyüyerek dişlerin kırılmasına neden olur. Bu çatlaklar dişin alt katmanlarına uzanan büyük hatlar meydana getirirler ve sonuçta kırık kaçınılmaz olur.

Dişlerde aşırı hassasiyet: Genellikle soğuğa karşı hassasiyet gelişir. Ani diş sızlamaları başlar. Ani diş sızlamaları çok rahatsız edicidir. Bir anda başlar genellikle provokedir. Hassasiyet ve ağrı, sabah uyanıldığında kaslarda ve çene ekleminde daha fazla hissedilebilir.

Dişeti çekilmesi ve genellikle bununla birlikte oluşan dişin boynunda dişeti hizasında oluşan çentik şeklindeki aşınmalar: Bu durumun oluşmasına neden olarak ilerleyen yaşa bağlı diş eti çekilmesi ya da aşırı baskı uygulanarak yapılan diş fırçalama gösteriliyorsa da, Bruksizm hastalığının dişlerde bu gibi oluşumlara neden olduğu bilinmelidir. Bruksizmin en önemli yıkıcı hasarlarındandır.

Dişlerde sallanma: Yıllar süren gıcırdatma sonucu dişler periodontal harabiyet nedeniyle sallanmaya başlar. Aşırı basınç dişleri saran kemik desteğinin kaybolmasına neden olur. Bu durumu telafi etmek için dişlerin kökleri hizasında ekstra kemik çıkıntıları gelişir. Bu çıkıntılar ciddi estetik problemler oluşturur. Daha ileride yapılacak olan protezlere tamamen engeldir. Protez yapımında bu çıkıntıların ikinci bir işlemle uzaklaştırılması gerekmektedir.

Yanaklarda irritasyon (tahriş): Özellikle dişleri birbirlerine temas ettikleri kapanış çizgisi hizasında, yanağın iç kısmında çizgi ya da kabartı şeklinde fibröz bir oluşum meydana gelir. Bu oluşum nedeni ile sıklıkla "yanak ısırma" olayı ile karşılaşılır. Bu görüntü ağız içinde rahatsızlık verecek kadar büyük olabilir.

Kas ağrısı: Özellikle şakak ve yanak bölgesindeki kasların aşırı çalışması bu bölgelerde kas ağrısına neden olur. Kas ağrıları zaman zaman çekilmez duruma gelebilir.

Baş ağrısı: Yukarıda belirtilen kas ağrısı zaman zaman baş ağrısı şeklinde de kendini gösterir. Bu durumda hastanın yaşam kalitesinde ciddi rahatsızlıklar meydana gelecektir.

Çene ekleminde ağrı: Çene eklemine aşırı yüklenilme nedeni ile eklemde ağrı, ses ve kitlenme olabilmektedir. Çenesi kitlenen kişilerde, çiğneme kaslarından baş ve boyuna doğru yayılan kuvvetli ağrılar, yorgunluk, yutkunma güçlüğü gibi sorunlara da yol açar. Çene kilitlenmeleri sosyal hayatı etkileyen bir durumdur. Eklemden gelen sesler önceleri rahatsız etmese de daha sonraları ciddi rahatsız edici sesler olacaktır. Birçok hasta yemek sırasında seslerden rahatsız olup ortamdan uzaklaştıklarını söylemektedirler. Çene kitlenmeleri yüzün genel görünümünü de değiştirir, ağız kenarlarında göze hoş görünmeyen kırışıklıklar belirginleşir.

Yukarıda açıklanan belirtiler diş gıcırdatmasının hemen başlangıcından itibaren ortaya çıkmazlar. Olayın şiddetine ve süresine göre belirtiler kendini gösterir, bazen yıllar sonra da görülebilmektedir. Çoğunlukla belirtilerin tümü birden olmayabilir. Bazen çok az belirti gösterebilir.


4. Bruksizm nasıl tedavi edilir?

Bruksizm tedavisindeki amaç; dişlerde ve çene ekleminde oluşabilecek kalıcı zararları önlemek ve ağrıyı ortadan kaldırmaktır.

Bruksizmin sebep olduğu problemlerin tedavisi mümkünken bu durumun tamamen ortadan kaldırılması her zaman mümkün olmayabilir. Tedavi daha çok akut problemleri çözmeye yönelik olarak uygulanır,  bir diş hekimi ve fizyoterapistin birlikte çalışmasını gerektirebilir. Kasların gevşemesine yönelik tedaviler uygulanabileceği gibi diş problemlerinin giderilmesi de sorunu çözebilmektedir..

Diş hekimi tarafından uygulanan, uyku sırasında dişlerin birbirleri ile temasını engellemek amacı ile alt ve üst çene dişlerinin arasına yerleştirilerek kullanılan "gece koruyucuları veya plaklar", diş gıcırdatmasının semptomatik tedavisinde kullanılan en önemli apareydir.


Gece koruyucuları, yatarken ağza takılarak gıcırdatmayı engellemekte kullanılır. Gece koruyucuları bruksizmi ortadan kaldıracak şekilde tedavi sağlamaz ancak olumsuz etkilerini azaltır:
Dişlerin daha ileri düzeyde zarar görmesini önler. Gece koruyucuları alt ve üst dişlerin birbirine çarparak gıcırdamasını engeller. Akrilik gece koruyucusu veya plaklar bruksizmin neden olduğu çene eklemi bozukluklarının belirtilerini ortadan kaldırabilir.
Gece koruyucusu dişhekiminiz tarafından hazırlanır:

Ancak gece koruyucuları bazı durumlarda tek başına yeterli olamayabilmektedir Bu nedenle hastalığın sergilediği tabloya göre gece koruyucularının yanında bazı ek tedavilerinde uygulanması gerekebilmektedir:

♦ Stres terapisi,
♦ Rahat uyumayı sağlayıcı önlemler,
♦ Kas gevşetici ilaç uygulaması,
♦ Hatalı yapılmış diş dolgusu ve kaplamaların yenilenmesi,
♦ Eksik olan dişlerin rehabilitasyonu için protetik uygulamalar.

 

Gece Plağı: Sadece diş sıkma sorunu olan henüz yüz kaslarında veya çene eklemi bölgesinde şikayetleri başlamamış hastalara, sıkmanın vereceği zararları en aza indirgeyebilmek amacı ile uygulanan şeffaf plaklardır.
                    

Okluzal Splint Tedavisi: Diş sıkması veya farklı nedenlerle ağız açmada kısıtlılık,çene eklemi ve yüz kaslarında ağrı,çene ekleminde tıkırtı sesi vs. (bu şikayetlerden sadece biri de olabilir) olan hastalar artık bu aşamadan sonra Çene Eklemi Hastası olarak kabul edilmeli ve mutlaka bir Çene Eklemi Uzmanı tarafından muayene edilmeli ve tedavisine başlanmalıdır.İşte bu aşamada uygulanan Okluzal Splint tedavi apareyleridir.Vakanın durumuna göre uygulanması gereken çok farklı çeşitleri mevcuttur.Ancak doğru teşhis sonucu doğru splintin uygulanmasıyla tedavide sonuca ulaşılabilir.Mutlaka hekim tarafından takibi gerekli bir tedavidir.Doğru teşhis ve tedavi için hastanın bir Eklem Uzmanına başvurması çok önemlidir.Aksi halde,konunun uzmanı olmayan bir hekimin Eklem şikayetleri bulunan hastaya gece plağı uygulaması söz konusu olabilmekte, bu durumda tedaviyi sağlamadığı gibi hastanın gecikmesine ve eklem içi dejenerasyonun artmasına neden olmaktadır.


Fizik Tedavi: Bruksizm sonucu ortaya çıkan Çene Eklemi şikayetlerinin tedavisi aslında multidisipliner bir yaklaşımı gerektirir. Kas ağrılarını azaltılması ve doğru postürün sağlanması amaçlı Fizik Tedavi olanaklarından da faydalanmak gerekebilir.


Egzersizler: Tedavi sırasında hastaya, çiğneme kasları ve çevre dokulardaki kasılmayı rahatlatacak aktif yada pasif egzersizler önerilebilir.


Farmakolojik Tedavi: Eklem şikayetlerinde ve bruksizmin varlığında ilaçlar tedavi edici özellik taşımaz ancak, ağrı kesici ve kas gevşetici ilaçlar semptomların (ağrı vs.) azaltılmasında ve ağzın daha rahat açılmasında etkili olabilir.


Psikiyatrik Destek tedavisi: Hastaların sıkıntı ve gerilimlerinin çözümlenmesine yardımcı olarak, fonksiyon bozukluğuna yada şikayetlerin artmasına yol açan ikincil psişik faktörlerin ortadan kaldırıldığı tedavi seçeneğidir.Kişinin sorunları ile baş edebilmesinin sağlanması tedaviye yardımcı olacağı gibi bruksizmi de önemli ölçüde azaltacaktır.


Sonuç olarak; Diş sıkma, gıcırdatma alışkanlığı olan kişiler, zaman içinde ciddi fonksiyon bozuklukları yaşayacakları gibi bu durum yaşam kalitelerinde de bir düşüşe neden olacaktır. Bu açıdan bakıldığında diş sıktığının farkında olan (ya da gece diş gıcırdattığı için aile bireyleri tarafından uyarılan) daha büyük sorunları yaşamamak için mutlaka konunun uzmanı bir hekim ile görüşmelidirler.

 

5. Dişhekiminiz dişlerdeki aşınmayı nasıl tedavi eder?
Bruksizm nedeniyle şiddetli aşınmaya maruz kalan dişlerin tedavi edilmesi gerekebilir.
♦ Var olan kuronların değişimi veya onlaylar, aşınan dişleri tedavi etmek için kullanılabilir.