Yetişkin Bilgi Merkezi

Protezler “Takma Dişler” Tam Protezler


  1. Tam (total) Protezler
  2. Protez Çeşitleri
  3. Protez görünümümü iyi yönde değiştirir mi?
  4. Takma dişler ile kendimi iyi hisseder miyim?
  5. Protezlerin plan ve yapım aşamaları
  6. İyi yapılmış bir protez kullanmanın avantajları
  7. Dişlerin çekilmesinden sonraki daimi protez takılana kadar dişsiz kalmak zorunda mıyım?
  8. Immediat (Geçici) Protezlerin yenilenmesi gerekir mi?
  9. Yeni protezler yapılmadan önce uygulanacak tedavi şekli
10. Yeni tam bir protezin yapılma aşamaları
11. Protezler hangi malzemeden yapılır?
12. Protezlerin yenilenmesi gerekir mi?
13. Eski protezlerin yenilenmesi görünümümü iyileştirir mi?
14. Diş üstü protezler
15. Yeni protezlere alışmak zor mudur?
16. Protezden beklentiler; ağzıma tam oturmalı mı?
17. Protez yapıştırıcı veya sabitleştircilerin kullanılması önerilir mi?
18. Protezlerin bakımı
19. Protez vurması ve mantar enfeksiyonu
20. Protezlerin yapılmasında laboratuarın rolü

 

                           

" Yapılan birçok çalışma göstermiştir ki; diş kayıpları sağlıksız beslenmeyle yol açmaktadır. Bireyler sınırlı gıda seçimi yapmak zorunda kaldıklarında ve seçilen gıdalar optimal besinleri içermediğinde yaşam kalitesi de düşer.”

                                                


1. Tam (total) Protezler:
♦ Tüm veya tam protezler  her iki çenedeki tüm dişlerin yerine geçen,  tamamen doku destekli protetik uygulamalardır.  Tam bir protez bir çenede yer alan tüm dişlerin yerini doldurur.
♦ Protezler  dişhekimleri ve diş protezi teknikerlerinin birlikte çalışmaları ile yapılır.

                           

                                                        Tam protezler
 

2. Protez çeşitleri:
 

A. Sabit protez (Kuron Köprü Restorasyonları): Hastanın kendisinin çıkarmadığı kuron-köprü gibi yapıştırma protezlerdir. Diş eksikliklerinde fonksiyon olarak en fazla tercih edilen protez türüdür. Dişlerden veya implantlardan destek alınarak yapılabilir.

                     
Resim 1 Kuron-köprü yapımı için küçültülmüş dişler ve kuron-köprü protezi
 


Resim 2: Hekim tarafından vidalar ile implantlara bağlanarak sabit olarak kullanılacak bir alt protez

 

 
Resim 3: Üst dişlerini tamamen kaybetmiş bir hastada implant destekli sabit porselen köprü


 

B. Hareketli  (çıkartılabilen) protezler: Hastanın istediği zaman çıkartıp takabildiği protezlerdir.
-Total protezler: Tüm dişlerin eksik olduğu ağızlara uygulanır.

 Resim 4: Hareketli total protez


-Parsiyel (bölümlü)  protezler: Kısmen dişsiz olan ağızlara uygulanır, dişler üzerine gelen metal kancalarla veya sürgü – çıtçıt gibi hassas tutucularla  bağlantı  sağlanır.  Bağlantı için hassas tutucular  kullanıldığında bu protezlere “hassas tutuculu protezler”  adı da verilir. Dişler üzerinde görünen kancalar olmadığı için görece daha estetik protezlerdir.

   Resim 5: arka dişleri restore eden metal        arka ve ön dişleri restore eden metal kaideli  bölümlü protez                                              kaideli bölümlü protez

 


- Overdenture  (diş veya implant üstü) protezler: Tam protezlerin bir türevidir. Dişler üzerine yapıldığında kanal tedavisi yapılmış ve  dişeti seviyesine kadar kısaltılmış dişlere çıt çıt, mıknatıs veya bar  tarzı hassas tutucularla bağlanan tam protezler söz konusudur. İmplantlar üzerine yapıldığında ise yine benzer tarzda hassas tutucular kullanılır. Hasta tarafından çıkartılabilen protezlerdir.
     
Resim 6: Hasta tarafından takıp çıkartılabilecek implant destekli  bir alt protez (overdenture)


3. Protez görünümümü iyi yönde değiştirir mi?
Evet değiştirir. Diş eksikliği hiçbir zaman göze hoş gözükmez, protez temelde eksik dişlerin yerini doldurmak için yapıldığından çiğneme ve koknuşma fonksiyonundaki iyileştirmeklerin yanısıra görünümü de düzeltir. Diğer yandan  bazı doğal dişlerin  var olduğu ancak  dişeti hastalığı ve yaygın diş çürükleri nedeniyle hem sağlıksız  hem de hoş olmaya bir görünüm sergilediği  vakalarda bu dişlerin çekilerek,  yerine  tam protez yapılması görünümü önemli ölçüde düzeltebilir.
 


4. Takma dişler ile kendimi iyi hisseder miyim?
♦ Görünüşü iyi olmayan hastalıklı dişlerin yerine protez takılması kendinizi iyi hissetmenizi sağlayacaktır.
♦ Takma dişlerinizin, ağzınızda doğal, göze batmayan bir görünüme sahip olması ve çekici durması beklentisinde olmanız normaldir.    
♦ Fiziksel görünüm  insanoğlu için önemlidir, birçoğumuz mümkün olduğunca iyi görünmek isteriz. Çekici bir fiziksel görünüme sahip olmak kendine güveni artırır.
♦ Dişler ağzımızın içindeki organlarımızdır, onların kaybı hem ağız içinde hem de ağız dışında fonksiyon ve estetik eksikliklere yol açacaktır. Kaybedilen ağız sağlığı,  protezler sayesinde düzeltilir. Yitirilen dudak, yanak desteği, konuşma fonksiyonu, çiğneme fonksiyonu ve estetik görüntü geri kazanılır.

    
       Resim 7: Tam protezin ağızda görünümü 

        

 

5. Protezlerin plan ve yapım aşamaları:
♦ Protez tasarlanırken aşağıdaki unsurlar göz önüne alınır:

 


6. İyi yapılmış bir protez kullanmanın avantajları:
♦ Protezler yemek yiyebilmeyi  mümkün kılar. 
♦ Protezler görünüşünüzü güzelleştirecek, ağız etrafında çizgi ve kırışıklıkların oluşmasını ve yanakların sarkmasını önleyecektir. 
♦ Konuşmanızın normal olmasını sağlar.
♦ Protezler üst ve alt çene arasında doğru hizalanmanın korunmasına yardımcı olur ve çene eklemi sorunlarını önler.
♦ Protezler ile kaybedilen ağız sağlığı düzeltilir. Yitirilen dudak, yanak desteği, konuşma fonksiyonu, çiğneme fonksiyonu ve estetik görüntü geri kazanılır.
 


7. Dişlerin çekilmesinden sonraki protez takılana kadar geçen sürede dişsiz kalmak zorunda mıyım?
Hayır, dişsiz kalmak zorunda değilsiniz.


8.  Immediat (Geçici) Protezlerin yenilenmesi gerekir mi?
♦ Immediat (geçici) protezlerin rahat olana kadar periyodik olarak uyumlanmaları  gerekir.

 

9. Yeni protezler yapılmadan önce uygulanacak tedavi şekli:

♦ Eski protezler  damaklara  zarar vermiş ise ya da  protez vurukları oluşmuş ise,  dishekimi dokuların iyileşmesi için eski protezlerin içine yumuşak bir malzeme yerleştirebilir. Bu işleme “doku iyileştirme” adı verilir. 
♦ Protezin oturacağı damaklar  şekil ve form olarak protez için uygun değil ise, cerrahi düzeltmeler gerekebilir.


 


10. Yeni tam bir protezin yapılma aşamaları:
♦ Yeni bir protez yapılırken aşağıdaki aşamalar izlenir:


11. Protezler hangi malzemeden yapılır?
Protezin tabanı (kaidesi) , diş eti renginde akrilik malzemeden yapılır. Bazen daha dayanıklı olması  için akrilik kaidenin içine metal bir iskelet (kafes) yerleştirilebilir.  Protez dişler,  akrilik malzemeden veya porselenden üretilir.

 


12. Protezlerin yenilenmesi gerekir mi?
♦ Yaş ilerledikçe ağız anatomisi ve formu değiştiğinden protezlerin de uyumu bozulabilir, ayrıca doğal dişlerin kaybına yol açan ağızdaki zorlu koşullar ve yüksek çiğneme kuvvetleri protezlerin de yıpranmasına yol açar. Dolayısıyla protezlerin de bir kullanım ömrü vardır.
♦ Damaklarda küçülme olduğunda (yaşın ilerlemesi ve protez kullanımındaki yılların artmasıyla) protez ağıza büyük gelir, gevşer  ve tam oturmamaya başlar.


13. Eski protezlerin yenilenmesi görünümümü iyileştirir mi?
♦ Proteziniz yenilenirken, dişlerinizin doğal görünümünün  devam etmesi ve yüzünüze, yaşınıza yakışması için incelikli farklar isteyebilirsiniz.
♦ Yapılacak yeni protez ağzı tam kavrayacak ve estetik değişiklikleri kapsayacak şekilde, bir öncekine benzer şekilde yapılabilir.
♦ Protezin tamamen kopyalanması da mümkündür.

 


14. Diş üstü protezler:
♦ Az sayıda kalmış doğal dişlerin veya İmplantların üzerine yapılan hareketli protezlerdir.
♦ Overdenture yapılabilmesi için doğal dişlerin proteze destek ve stabilite sağlayacak şekilde hazırlanması gerekir. 
♦ Ağızda bırakılan bu dişlere genellikle kanal tedavisi yapılması ve üzerlerine metal  kuron veya kaplama yerleştirilmesi gerekir.
♦ Dişüstü protezleri destekleyen doğal dişler  protezlerin stabilitesine önemli  ölçüde katkı sağlayarak, protezin oynamasını ve damakların küçülmesini  azaltırlar.  Protezlerin implantlar vasıtasıyla ağıza tutturulması ile, hareketli protezlerden çok daha iyi bir çiğneme performansı elde edilmektedir.
♦ Dişhekimleri bazen ağızdaki dişlerin tümünü çekmek yerine bazılarını bırakırlar. Bunun nedeni, damakların korunması ve bu dişlerin üzerine geçecek protezin stabilitesinin  artırılması içindir.  
♦ Overdenture’ın  avantajları şöyle özetlenebilir:  hastanın diş köklerini ağızda tutarak protezlerin tutuculuğunu ve stabilitesini arttırır, kökler çekilmediği için kemik kaybı olmaz, diş köklerinin etrafındaki algılayıcılar kaybolmadığından hasta kendisini dişsiz olarak görmez ve daha iyi hissedebilir.
♦ İmplant destekli  protezler vak’anın özelliğine göre değişik tipte olabilir. Bu tip protezler kolayca temizlenmesi amacıyla hasta tarafından çıkartılabilecek şekilde olabileceği gibi ancak dişhekimi tarafından çıkartılabilecek şekilde de planlanabilir.

     

       Resim 8: Diş üstü protezler (overdenture )


15. Yeni protezlere alışmak zor mudur?
♦ Yapıldığı andan itibaren görünüm ve işlev açısından protezlerin tam olarak ağıza uyması beklenmelidir. Ancak yine de  bir uyum süreci yaşanması ve bu süreçte  hekim tarafından daha iyi uyum için bazı düzeltme ve ayarlamalar yapılması da olağandır.
♦ Çiğnemenin rahat olabilmesi için protezin teslimi öncesinde bir takım düzeltmeler ve bilgilendirmeler yapılması  gerekecektir.

 


16. Protezden beklentiler; ağzıma tam oturmalı mı?
♦ Ağıza tam oturuşu ve oynamazlığı ile ilgili sorunlar oluşabilse de bunlar çoğu zaman giderilebilir sorunlardır.   
♦ Üst çene protezleri  geniş damak yüzeyindeki vakumlama sayesinde  yerlerinde dururlar ve daima alt çene protezlerine oranla tutuculukları daha iyidir.
♦ Alt çene protezleri damak üzerinde oturur ve yerçekimi nedeniyle pozisyonlarını korurlar. Bir miktar vakumlama mümkündür. Ancak alt çene tam protezlerinde açık olan orta bölgede yer alan çok hareketli dilin varlığı ve alt çenenin her hareketinde gerilen yanak kasları nedeniyle tutuculuk (stabilite)  daha zor sağlanır. Protezde yapılacak küçük ayarlar bir miktar  iyileştirmeler yaratabilir.  Stabilite sağlanamayan protezlerin özel protez yapıştırıcılar kullanarak damağa yapıştırılması bir çözüm olabilir.
♦ Stabilite sağlanamayan alt çene tam protezlerin  sabitleştirmek ve  daha konforlu ve stabil kullanılabilmesi için  iki veya daha fazla implant ile desteklenmesi en iyi yaklaşım olacaktır.  

 

17. Protez yapıştırıcı veya sabitleştircilerin kullanılması önerilir mi?
♦ Damak çıkıntılarının yeterli olduğu durumda, ağıza uyumu iyi  protezler  yapılabilir.   Bu durumda  protez yapıştırıcısının kullanılmasına gerek olmamalıdır.  Ancak  yapıştırıcılar, protezin sıkılığını artırabildiğinden bazı hastalar kullanmayı tercih etmektedirler. 

♦ Eski ve uyumu iyi olmayan  protezlerin  yerinde durabilmelerini sağlamak amacıyla  yapıştırıcıların kullanılması önerilmemektedir. Bu durum damakta oluşan şikayetleri gidermeyeceği gibi şikayetlerin artmasına dahi  neden olabilir.
 


18. Protezlerin bakımı:
• Protezler, düzenli olarak her gün temizlenmelidir, bu temizlik sayesinde protezlerin üzerinde plak oluşumu ile leke ve yemek artıklarının protezlere yapışması önlenecektir. 

♦ Protezlerinizi kullanmadığınız zamanlarda şekillerinin bozulmaması için kuru ortamlarda bırakmayınız.  Protezleri su veya temizleyici solüsyonla dolu bir kap içinde muhafaza ediniz. 
♦ Dişhekiminiz ağız dokunuzun dinlenmesi amacıyla protezlerinizi gece yatarken çıkarmanızı önerebilir.

    
  Resim 9: İmplant üstü protezlere yönelik temizlik işlemlerine örnekler

 

 

19. Protez vurması ve mantar enfeksiyonu
Protez vurması
; protez kenarlarının uzun olmasından ve ya ağıza uyumunu kaybetmiş protezlerin damakta oluşturduğu mekanik yaralanma veya tahrişlere protez vuruğu adı verilir. Oldukça ağrılı bir durumdur.  Dişhekimi tarafından protezin yeniden uyumlanması ile sorun çözülür. Protezin örttüğü bölgelerde beyaz beneklerle karışık kızarıklıkların oluşması ile ile ortaya çıkan bir başka durum ise  mantar yani  “Candida Albicans” ın  neden olduğu bir enfeksiyondur. Beklenenin aksine genellikle acı hissedilmez.  Uzun süre protezi çıkartmadan kullanan ve protezin temizliğini iyi yapmayan bireylerde  görülür.

♦ Ağzınızda bu tür belirtiler var ise lütfen dişhekiminize gösteriniz, anti-mantar ilaçlar ile tedavi edilir. 
♦ Ağızda enfeksiyon olduğu müddetçe protez tamamıyla temizlenmeli ve mümkün olduğu kadar uzun süre, kullanılmamalıdır.



 

20. Protezlerin yapılmasında laboratuarın rolü:
♦ Protezlerin yapılmasında diş laboratuarlarının rolü büyüktür. İyi bir sonuç alınması için yapılan iş ve  yapılma sürecinde beceri ve doğruluğun sağlanması için dikkat gerektirir. 

      

         Resim 11: Çenelerin modelleri  klinikte kaydedildiği şekilde  “artikülatör” adı verilen ve alt çene hareketlerinin benzerini yapan bir cihaza takılır.